تالار طراحی و معماری

ﺟﺎﯾﮕﺎه « اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎ» در ﻓﻬﻢ ﻣﻌﻤﺎر ﺑﻮﻣﯽ

     ﻣﺴﺎﺋﻞ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ « ﺑﺎ اﻧﺘﻬـﺎي ﺑﺴـﺘﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﯿﻦ » و « ﺑﺎ اﻧﺘﻬﺎي ﺑﺎز ﯾﺎ ﻧﺎﻣﻌﯿﻦ » ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨـﺪي  ﮐـﺮد.  ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻌﯿﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﭘﺎﺳﺦ روﺷـﻦ دارﻧـﺪ   و راه ﻣﺸﺨﺼﯽ را ﺑﺮاي ﺣﻞ ﮐﺮدن آن ﻫﺎ ﻣـﯽ  ﺗـﻮان ﺳـﺮاغ   ﮔﺮﻓﺖ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﭘـﯿﺶ از ﻫـﺮ ﭼﯿـﺰ رﯾﺸـﻪ در ﺷـﻔﺎﻓﯿﺖ و ﻣﺮزﻫﺎي روﺷﻦ اﯾـﻦ ﻣﺴـﺎﺋﻞ دارد. اﯾـﻦ ﻗﺒﯿـﻞ ﻣﺴـﺎﺋﻞ را  ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ وﻓﻮر در رﯾﺎﺿﯿﺎت ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺮد.  اﻣﺎ ﺳﻨﺦ دوم، ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮزﻫﺎي روﺷﻨﯽ ﻧﺪارﻧﺪ و ﺻﻮرت آن ﻫﺎ ﻣﺒﻬﻢ و ﻟﻐﺰان اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﺮاي ﭼﻨـﯿﻦ ﻣﺴـﺎﺋﻠﯽ ، ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﯾﮏ ﭘﺎﺳﺦ روﺷﻦ و ﻗﻄﻌـﯽ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓـﺖ . اﺻـﻠﯽ  ﺗـﺮﯾﻦ ﮐـﺎر در ﺑﺮﺧـﻮرد ﺑـﺎ  ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺎﻣﺘﻌﯿﻦ و ﭘﯿﺶ از ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺣـﻞ  آن ﻫـﺎ،  ﻓﻬــﻢ ﻋﻤﯿــﻖ و ﺑــﻪ  ﻋﺒــﺎرﺗﯽ ﺑــﺎز ﺗﻌﺮﯾــﻒ آن ﻫــﺎ اﺳــﺖ .(Herbert,1973) (Cross, 2006)         

      درﺣﻘﯿﻘﺖ، اﺻﻠﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻃﺮاح در ﻣﻮاﺟﻬـﻪ ﺑـﺎ ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣﯽ، ﺧﻮد ﭼﯿﺴﺘﯽ ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﺳـﺖ. ﻃـﺮاح اﺑﺘـﺪا ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺴﺌﻠﻪ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒـﺎرت    دﯾﮕـﺮ  ﺑـﺎزﺗﻌﺮ ﯾـﻒ ﮐﻨـﺪ و   ﺳﭙﺲ آن  را ﺣﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ . وﻗﺘﯽ ﻃـﺮاح ﺑـﺎ ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣـﯽ  ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ، ﺑﺮاي ﺧﻠﻖ ﻣﺠﺪد ، ﻣﺴـﺌﻠﻪ را ﺑـﺮاي ﺧـﻮد ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺳﻌﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ اﺑﻌﺎد ﻣﻬﻢ آن را ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ آن ﺳﺮوﺷﮑﻠﯽ ﺑﺪﻫﺪ ﮐﻪ ﺟﺴﺖ وﺟـﻮ ي ﭘﺎﺳـﺦ را ﺑـﻪ   ﻣﺴﯿﺮي روﺷﻦ ﺗﺮ ﻫﺪاﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ. اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ، ﻣﺴﯿﺮي ﺧﻄﯽ و ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﺳﻮﯾﻪ ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﻠﮑـﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از اوﻗـﺎت ﻃـﺮاح     ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﺎﺻﯽ از ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺟﻠﻮ ﻣﯽ رود و در ﺧﻼل ﻣﺴﯿﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ درﺑﺎره ﻓﻬـﻢ ﺧـﻮدش   از ﻣﺴﺌﻠﻪ، ﺑﺎزﺑﯿﻨﯽ اﻧﺠﺎم داده و ﺳﺮوﺷـﮑﻞ دﯾﮕـﺮي ﺑـﺮاي ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﻮد. (Lawson, 2004)  

  دوﻧﺎﻟﺪ ﺷـﻮن  ﺑـﺮاي ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ذﻫﻨﯽ ﻃﺮاح در ﺑﺎزﺗﻌﺮﯾﻒ و ﻓﻬﻢ ﭼﯿﺴـﺘﯽ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺻﻄﻼح « ﻗﺎب ﺑﻨﺪي » را ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده اﺳﺖ. ﻣﻨﻈـﻮر  ﺷﻮن از ﻗﺎب ﺑﻨﺪي، ﺷﯿﻮه ﻓﻬﻢ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣﯽ اﺳﺖ .ﺷﺎﯾﺎن  ذﮐﺮ اﺳﺖ  ﭘﺮوﺳﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﯾﮏ ﻧﻈﺎم داﺋﻤـﺎً ﺗﮑـﺮار   ﺷـﻮﻧﺪه  اﺳﺖ.  ﻃﺮاح در دل ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ  ﻣﺴﺌﻠﻪ را ﺑﻬﺘـﺮ ﺑﺸﻨﺎﺳـﺪ و ﺗﻌـﺮﯾـﻒ  درﺳـﺘﯽ  از آن اراﺋـﻪ   دﻫﺪ . (۱۹۸۵ Schon: ) ﻫﺮ ﻃﺮاح ﺑـﻪ ﻧـﻮﻋﯽ واﺟـﺪ ﯾـﮏ    ﺟﻬﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﺧﺎص اﺳﺖ و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﺑﺎورﻫﺎ، ارزش ﻫﺎ و ﻧﮕﺮش ﻫﺎ را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺣﻤﻞ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ آن   « اﺻـﻮل راﻫﻨﻤﺎ »  ﻣﯽ ﮔﻮﯾﯿﻢ. اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎ در واﻗـﻊ ﺑـﻪ ﻓﻬـﻢ ﻣـﺆﺛﺮ     ﻃﺮاح از ﻣﺴﺌﻠﻪ ﮐﻤﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺗﺄﺛﯿﺮ اﯾﻦ اﺻﻮل ﺑﺮ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻃﺮاﺣﯽ و ﻓﻬـﻢ ﻣـﺆﺛﺮ ﻣﺴـﺌﻠﻪ    ﺑﺴـﯿﺎر  ﻗﺎﺑـﻞ   ﺗﻮﺟـﻪ  اﺳـﺖ  . (ﻻوﺳﻮن:۱۳۸۷)

اﺻــﻮل راﻫﻨﻤــﺎ اﺷــﺎره ﺑــﻪ اﺻﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺮاح ﺑﻪ آن ﻫـﺎ  ﺑـﺎور دارد و از  آن ﻫـﺎ  در ﻗﺎب ﺑﻨـﺪي و ﻓﻬـﻢ اوﻟﻮﯾـﺖﻫـﺎي ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣـﯽ ، ﺑﻬـﺮه ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. اﯾﻦ اﺻﻮل ﮐﻪ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ، ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻮﻋﯽ وﺣﺪت روﯾﻪ در ﻗﺒﺎل ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ.

از ﻧﻈﺮ داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘـﻪ  ﻫـﺎي ا ﻣﺮوز ﻣﻌﻤﺎري، اﺳﺎس ﮐـﺎر و ﺳﺮآﻏﺎز ﻣﻌﻤﺎري، ﺑﺎ ﻃﺮح و ﻧﻘﺸﻪ ﻫـﺎي  ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺷﮑﻞ ﻣـــﯽ  ﮔﯿـــﺮد، اﻣﺎ در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﻌﻤﺎري ﺑـــﻮﻣﯽ  ﻃﺮاﺣـــﯽ ، ﭘﯿﻮﻧـــﺪي ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺖ دارد. اﻣﺮوزه ﺗﻘﺴـــﯿﻢ ﮐـــﺎر ﺑﯿﻦ آن ﻫﺎ ﮐـﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و آن ﻫﺎ ﮐـﻪ ﻣـﯽ  ﺳـﺎزﻧﺪ، ا ﺳــ ﺎس ﺟﺎﻣﻌــــــــﻪ ﻓﻦ ﻣﺪار ﻣﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ.  ازاینروبخاطر ﺟﺪا اﻓﺘﺎدﮔﯽ روزاﻓـــــﺰون ﻃﺮاﺣﺎن از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي آن ﻫـــــﺎ ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻧﯿﺎز ﺑـﻪ ﺗﻔﺤﺺ در ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻫـﺎي اﺳـﺘﻔﺎده    ﮐﻨﻨـﺪه را   ﭘﺪﯾـﺪ آورده است . ( لاوسون:۱۳۷۸)

ﻣﺮﯾﻢ ﻧﻮري و همکاران ،پس از ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎ در ﻓﻬﻢ ﻣﻌﻤﺎر ﺑﻮﻣﯽ ، ضمن ارایه مدل های تحلیلی ، با پنج معماربومی ساکن روستای سراج محله ،از توابع دهستان کلبادشهرستان گلوگاه – نزدیک بهشهر- به منظور استخراج اصول راهنمای معماری این روستا ، مصاحبه انجام می دهند که بشرح جدول زیر در نوع خود ﻧﻤﻮﻧﻪاي از اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻌﻤﺎر ﺑﻮﻣﯽ در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﮐﺪﮔﺬاري ﺑـﺎز و ﮐﺪﮔـﺬاري ﻣﺤـﻮري است:

اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن است ﺗﺎ ﻣﺤﺘﻮاي اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻌﻤــﺎراﻧﯽ را ﻣﺸــﺨﺺ ﻧﻤﺎﯾــﺪ ﮐــﻪ ﺑــﺪون ﺗﺤﺼــﯿﻼت داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ در روﺳﺘﺎي ﺳﺮاج ﻣﺤﻠﻪ ﺑـﺎ ﻣﺼـﺎﻟﺢ و ﻧﯿـﺮوي ﮐﺎر ﺑﻮﻣﯽ ﺑﻪ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺳـﺎﺧﺖ اﺛـﺮ ﻣﺸـﻐﻮل ﻫﺴـﺘﻨﺪ. ﻧﺘـﺎﯾﺞ  ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﺸﺎن  ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ: 

ﻣﻌﻤﺎران ﺑﻮﻣﯽ ﻧﯿﺰ از اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎ در ﻗﺎب ﺑﻨﺪي و ﻓﻬﻢ اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﻬﺮه ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ. اﯾﻦ اﺻﻮل ﮐﻪ ﻣﺘﮑﯽ  ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﻃﺮاح  ﺷﮑﻞ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ، ﻣﻮﺟﺐ ﻧـﻮﻋﯽ  وﺣﺪت روﯾﻪ در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻫﺎي ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. 

اﺻﻮل راﻫﻨﻤـﺎ  ﻧﻘـﺶ ﻣﺤـﺪود ﮐﻨﻨـﺪه ﻗـﻮي در ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﻌﻤﺎر ﺑﻮﻣﯽ دارﻧﺪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﺑـﻪ  واﺳـﻄﻪ رﺟـﻮع  ﻣﻌﻤﺎر ﺑﻮﻣﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ اﺻﻮل، ﺑﺴـﯿﺎري  ﺗﺼـﻤﯿﻤﺎت  ﻃﺮاﺣـﯽ،  دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﻃﺮح ﺷﺪن ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻧﻘﺶ ﻓﺮدﯾﺖ ﻃﺮاح در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻫـﺎي  ﺑﺮآﻣـﺪه  از اﯾﻦ اﺻﻮل، ﮐﻤﺘﺮ از ﺑﺎﯾﺴـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ .

 ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ در ﻧﺘـﺎﯾﺞ  اﯾـﻦ  ﭘـﮋوﻫﺶ  آن اﺳـﺖ  ﮐـﻪ  ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻗﺎﺑﻞ  ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﯿﺎن اﺻﻮل راﻫﻨﻤﺎي ﻫﺮ ﭘﻨﺞ ﻣﻌﻤﺎر ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪه در ﭘﮋوﻫﺶ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﻫﺮ ﭘـﻨﺞ  ﻣﻌﻤﺎر ﻣﺸـﺎرﮐﺖ  ﮐﻨﻨـﺪه در ﭘـﮋوﻫﺶ، در ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣﺤﺘـﻮاي هرﭼﻬﺎر ﻣﻘﻮﻟﻪ اﺳﺘﺨﺮاج  ﺷﺪه ﻧﻬﺎﯾﯽ، ﺳـﻬﯿﻢ  ﺑـﻮده  اﻧـﺪ   ﯾﻌﻨـﯽ  اﮔﺮﭼﻪ در ﮐﺪﮔﺬاري ﺑﺎز، ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ  اﻣﺎ در ﮐﺪﮔﺬاري ﻣﺤﻮري ، ذﯾﻞ ﻣﻘﻮﻻت ﻣﺸﺎﺑﻪ و ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي  ﺷﺪه اﻧـﺪ.  اﯾـﻦ  اﻣﺮ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ رﯾﺸـﻪ  در ﺑﺴـﺘﺮ  ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﻫﻤﮕـﻦ و   ﻧﺴـﺒﺘﺎً  دﺳﺖ   ﻧﺨﻮرده در روﺳﺘﺎ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. 

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺤﺘﻮاي اﯾﻦ اﺻـﻮل  ﻣـﯽ  ﺗﻮاﻧـﺪ  در ﭼﻨـﺪ  ﻣﻘﻮﻟـﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷـﻮد  : ﭘﺮﻫﯿـﺰ  از اﺳـﺮاف،  ﻫﻤـﺎﻫﻨﮕﯽ  ﺑـﺎ  ﻃﺒﯿﻌـﺖ،  ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ ﻣﺼــﻠﺤﺖ ﮐﺎرﻓﺮﻣــﺎ وﻫﻤﭽﻨــﯿﻦ رﻋﺎﯾــﺖ ﺣﻘــﻮق ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﯽ ازﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ اﺻﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤـﻮاره  در ﻣﻮاﺟﻬـﻪ  ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ، ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻣﻌﻤـﺎران  ﺑـﻮﻣﯽ  ﻗـﺮار  ﻣـﯽ  ﮔﯿـﺮد  و ﻓﺮاﯾﻨﺪ را ﺟﻬﺖ دﻫﯽ و ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﻓﻬـﻢ ﻣـﺆﺛﺮي از ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﻪ ﻃﺮاح    ﻣﯽ  دهد.

https://www.sid.ir/fa/journal/SearchPaperlight.aspx?str=%d8%a7%d8%b5%d9%88%d9%84%20%d8%b1%d8%a7%d9%87%d9%86%d9%85%d8%a7

منبع: نشریه مسکن و محیط روستا ( شماره ۱۶۵، بهار ۱۳۹۸، صص ۴۹-۶۴)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن